
ترخیص کالا از طریق ماده ۵۴ و ماده ۶۸ قانون امور گمرکی
2026-09-21
حمل و ترخیص خرده بار (Groupage) از چین به ایران
2026-09-28ترخیص قطعات یدکی و مواد اولیه کارخانجات از طریق ارز اشخاص
واردات از محل ارز اشخاص یعنی واردکننده ارز مورد نیاز را خودش تامین می کند، نه از سامانه نیما یا ارز دولتی. این روش در ماده ۲ آیین نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات به رسمیت شناخته شده و هیچ منع قانونی ندارد، اما الزامات خاص خود را دارد.
مبنای اصلی:
- بخشنامه های بانک مرکزی در خصوص تامین ارز از منابع غیردولتی
- ماده ۳۷ قانون امور گمرکی برای تعیین ارزش گمرکی
- آیین نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات مصوب وزارت صمت
تفاوت واردات از طریق ارز اشخاص با واردات از طریق نیما
موضوع | واردات نیمایی | واردات با ارز اشخاص |
منبع ارز | سامانه نیما | صرافی مجاز |
تعهد ارزی | الزامی | بسته به ضوابط ارزی |
رفع تعهد | ۶ تا ۱۲ ماه | طبق مقررات |
نرخ ارز گمرکی | نرخ اعلامی بانک مرکزی | نرخ مرجع روز اعلام گمرک |
ریسک بلوکه شدن | بالا در صورت بروز مشکل | پایین تر |
مراحل عملی ثبت سفارش
گام اول: اخذ کد IRC و ثبت سفارش
در سامانه NTSW هنگام تکمیل فرم ثبت سفارش:
- فیلد «منبع ارزی» را مطابق گزینه مجاز برای تامین ارز از محل ارز اشخاص انتخاب کنید.
- کد HS کالا باید با توضیحات Proforma دقیقا تطابق داشته باشد.
- در توضیحات ثبت سفارش، نحوه تامین ارز را مطابق مستندات و ضوابط مربوطه درج کنید.
برای قطعات یدکی ماشین آلات صنعتی، بسیاری از اوقات نیاز به ارائه کارنامه ماشین آلات (سند نصب تجهیزات) وجود دارد تا ثابت شود قطعه مربوط به دستگاه موجود است.
گام دوم: تامین ارز از صرافی
مدارک لازم از صرافی:
- قرارداد خرید ارز یا رسید Exchange
- گواهی معامله ارزی با ذکر کد HS و شماره ثبت سفارش
- اگر پرداخت از طریق حواله SWIFT انجام می شود: کپی سوئیفت با مهر صرافی
نکته مهم: صرافی باید دارای مجوز معتبر بانک مرکزی برای معاملات تجاری باشد، نه فقط ارز مسافرتی.
گام سوم: حمل و دریافت اسناد
اسناد حمل باید شامل موارد زیر باشند:
- Bill of Lading یا AWB به نام شرکت واردکننده (نه Consignee ثالث)
- Commercial Invoice با ارقام دقیق و مطابق Proforma
- Packing List با تفکیک تعداد و وزن
- Certificate of Origin (ترجیحا از اتاق بازرگانی کشور صادرکننده)
- برای ماشین آلات و قطعات: Catalogue یا Technical Specification
گام چهارم: اظهارنامه گمرکی
اظهارنامه در سامانه EPL (سیستم جامع گمرک) با ضمیمه کردن:
- اسناد بند سوم
- گواهی تامین ارز از صرافی
- مجوزهای سازمانی مورد نیاز (استاندارد، بهداشت، محیط زیست، وزارت صمت)
مسئله ارزش گمرکی در ارز آزاد
این جایی است که اغلب اختلاف پیش می آید.
گمرک برای محاسبه حقوق ورودی از نرخ ارز مرجع مصوب بانک مرکزی (که معمولا پایین تر از نرخ آزاد است) استفاده می کند. نتیجه این است که:
مثال عددی:
- ارزش فاکتور: ۱۰,۰۰۰ یورو
- نرخ آزاد هنگام خرید ارز: ۹۵,۰۰۰ تومان
- نرخ مرجع گمرک: ۸۵,۰۰۰ تومان
- ارزش گمرکی: ۸۵۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان (نه ۹۵۰,۰۰۰,۰۰۰)
در اینجا واردکننده بیشتر پول داده اما حقوق ورودی کمتری می پردازد. اما اگر معادله برعکس باشد و گمرک نرخ بالاتری تعیین کند، باید اعتراض ارزش گمرکی ارائه شود.
برگ اعتراض ارزش: طبق ماده ۱۵۵ قانون امور گمرکی، واردکننده ۳۰ روز فرصت اعتراض دارد. مستندات تامین ارز از صرافی می تواند پشتوانه خوبی برای اثبات نرخ واقعی معامله باشد.
معافیت های قابل استفاده برای کارخانجات
-معافیت ماده ۱۱۹ قانون مالیات های مستقیم
کارخانجات دارای جواز بهره برداری که مواد اولیه وارد می کنند، در برخی موارد از معافیت های مالیاتی برخوردار می شوند. این معافیت با نوع ارز تامین (نیما یا آزاد) ارتباطی ندارد.
-بند «ذ» ماده ۳۷ آیین نامه صادرات و واردات
اگر کالا در داخل تولید مماثل نداشته باشد و برای خط تولید ضروری باشد، می توان از تسهیلات واردات بدون رقیب داخلی بهره برد. این نیاز به تایید وزارت صمت دارد.
-طرح تامین ارز صادرکنندگان (معاوضه ارزی)
اگر شرکت صادرات دارد، می تواند درآمد ارزی خود را در نیما عرضه کند و همزمان برای واردات استفاده کند. این از نظر فنی «ارز نیمایی» است اما بدون بار تعهدی جدید.
کالاهایی که با ارز آزاد مشکل ساز هستند
برخی کالاها علیرغم اینکه ارز آزاد برایشان فراهم است، با محدودیت وزارت صمت مواجه می شوند:
- کالاهای دارای تولید داخلی مشابه: وزارت صمت ممکن است مانع صدور مجوز واردات شود
- کالاهای ممنوع از ورود فهرست مقررات: ارز آزاد هم آنها را مجاز نمی کند
- قطعات برخی ماشین آلات خاص: نیاز به استعلام از سازمان ذیربط (دفاعی، اتمی، فناوری های خاص)
نکته عملی برای دپارتمان مالی کارخانه
در ثبت حسابداری واردات از محل ارز آزاد، تفاوت نرخ تاریخچه ای ارز باید به درستی شناسایی شود:
- ارزش ثبت اولیه کالا بر مبنای نرخ روز خرید ارز
- تفاوت نرخ با نرخ گمرکی در هزینه های واردات لحاظ می شود
- برای کالاهای سرمایه ای (Fixed Assets)، این تفاوت در بهای تمام شده دارایی جذب می شود
اگر سیستم ERP شرکت با چند نرخ ارز کار می کند، مراقب باشید که نرخ تسویه و نرخ ثبت اظهارنامه گمرکی با هم یکی نباشند چون ممکن است بعدا در حسابرسی مالیاتی سوال شود.
چک لیست نهایی قبل از حرکت محموله
- [ ] کد HS تایید شده توسط کارشناس تعرفه
- [ ] ثبت سفارش با منبع ارزی «آزاد» تکمیل شده
- [ ] مجوزهای سازمانی (استاندارد / بهداشت / صمت) اخذ شده
- [ ] صرافی دارای مجوز معاملات تجاری انتخاب شده
- [ ] Proforma با نام دقیق واردکننده و کد HS صادر شده
- [ ] اگر قطعه یدکی است: کارنامه ماشین آلات آماده است
- [ ] تیم حقوقی یا کارگزار گمرکی از تفاوت احتمالی ارزش گمرکی مطلع است
- [ ] برنامه زمانی ترخیص قبل از انقضای Free Days بنادر تنظیم شده
جمع بندی
واردات از محل ارز اشخاص برای قطعات یدکی و مواد اولیه کارخانجات کاملا قانونی و در بسیاری موارد عملی تر از نیما است، به شرطی که مستندات تامین ارز از صرافی مجاز کامل باشد، کد HS کالا از قبل تایید شده باشد، و تیم گمرکی شرکت از ریسک اختلاف ارزش گمرکی آگاه باشد. بزرگترین ریسک این روش نه قانونی بلکه اجرایی است: عدم تطابق مدارک و اشتباه در ثبت منبع ارزی در NTSW.




