راهنمای ترخیص کالای متروکه از گمرک
2026-09-09
حل اختلاف ارزش TSC و ارزش‌گذاری گمرکی؛ راهکارهای اعتراض به کمیسیون رسیدگی به اختلافات
2026-09-17
واردات و ترخیص خطوط تولید و ماشین آلات صنعتی مستعمل (دست دوم) با معافیت گمرکی بند غ
اگر تولیدکننده ای هستید که به دنبال تامین ماشین آلات با کمترین هزینه ممکن هستید، بند غ ماده ۳۷ قانون امور گمرکی یکی از مفیدترین ابزارهای قانونی در اختیارانونی در اختیار شماست. این بند معافیت کامل از پرداخت حق برای ماشین آلات و خطوط تولید مستعمل فراهم می کند؛ مشروط به اینکه واردکننده یک واحد تولیدی دارای مجوز معتبر باشد و کالا مستقیما در فرآیند تولید مورد استفاده قرار گیرد.
این معافیت می تواند در بسیاری از موارد چند صد میلیون تومان صرفه جویی ایجاد کند. اما برخلاف تصور رایج، استفاده از آن ساده نیست و نیاز به طی یک مسیر اداری دقیق دارد.
چه کسانی واجد شرایط استفاده از این معافیت هستند؟
معافیت بند غ شامل واحدهای تولیدی می شود که دارای یکی از مجوزهای زیر باشند:
- جواز بهره برداری معتبر از وزارت صنعت، معدن و تجارت
- پروانه تاسیس در مرحله احداث برای واحدهای در حال راه اندازی
- مجوز تولید از وزارت جهاد کشاورزی برای صنایع غذایی و کشاورزی
- مجوز از سایر مراجع ذی صلاح مانند وزارت بهداشت برای صنایع دارویی
واحدهای خدماتی، بازرگانی، یا شرکت هایی که صرفا کالا خرید و فروش می کنند از شمول این معافیت خارج هستند. همچنین مجوز باید در زمان اظهار گمرکی معتبر باشد؛ جواز منقضی شده حتی اگر تمدید در دست اقدام باشد، پذیرفته نمی شود.
کدام ماشین آلات مشمول معافیت می شوند؟
قانون معافیت را برای تجهیزاتی در نظر گرفته که نقش مستقیم در فرآیند تولید دارند:
- ماشین آلات تولیدی که در خط اصلی تولید استفاده می شوند
- خطوط تولید کامل یا بخشی از آن که در قالب یک پروژه صنعتی وارد می شوند
- قطعات و اجزای اصلی که بدون آنها ماشین کار نمی کند
در مقابل، تجهیزات جانبی مانند کامپیوترهای اداری، خودروهای کارخانه، سیستم های تهویه، و ابزارآلات عمومی از معافیت برخوردار نمی شوند مگر اینکه بخش جدایی ناپذیر فرآیند تولید محسوب شوند.
گام اول: اخذ مجوز واردات کالای مستعمل
هیچ مرحله ای را نمی توان از این گام شروع نکرد. قبل از هر اقدامی، باید مجوز واردات کالای مستعمل را از وزارت صنعت، معدن و تجارت دریافت کنید. برای این کار لازم است:
توجیه فنی و اقتصادی واضحی ارائه دهید که نشان دهد چرا ماشین آلات مستعمل به جای نو خریداری می شود. وزارتخانه این توجیه را بررسی می کند و در صورت پذیرش، مجوز در قالب ثب توجیه را بررسی می کند و در صورت پذیرش، مجوز در قالب ثبت سفارش صre-Shipment Inspection)
این مرحله برای ماشین آلات مستعمل تقریبا همیشه الزامی است. بازرسی باید توسط شرکت های بازرسی معتمد مانند SGS یا Bureau Veritas در کشور فروشنده انجام شود. گزارش بازرسی باید تایید کند که:
- ماشین آلات کار می کنند و در شرایط قابل استفاده هستند
- سال ساخت و میزان کارکرد با اطلاعات اعلام شده مطابقت دارد
- مشخصات فنی با آنچه در مجوز ثبت سفارش درج شده یکسان است
قرارداد خرید باید الزام فروشنده به همکاری در بازرسی را صراحتا ذکر کند. نادیده گرفتن این نکته در مرحله مذاکره، بعدها می تواند کل فرآیند را متوقف کند.
گام دوم: ثبت سفارش و تامین ارز
ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت (Ntsw) با مشخصات دقیق کالا، کد HS، ارزش، و مجوز واردات مستعمل انجام می شود. تامین ارز از طریق سیستم بانکی با ارائه کد ثبت سفارش صورت می گیرد.
گام سوم: اظهار گمرکی و اعمال معافیت
در زمان اظهار، باید معافیت بند غ را به صراحت در اظهارنامه گمرکی درج کنید. اظهار بدون ذکر معافیت، حتی اگر تمام شرایط برقرار باشد، به معنای پرداخت حقوق گمرکی است. مدارک مورد نیاز در این مرحله:
- اظهارنامه گمرکی با ذکر معافیت بند غ
- مجوز واردات کالای مستعمل از وزارتخانه
- گزارش بازرسی پیش از حمل تایید شده
- فاکتور تجاری، بارنامه، و Packing List
- جواز بهره برداری یا پروانه تاسیس معتبر
- گواهی مبدا کالا
مثال کاربردی
یک تولیدکننده قطعات پلاستیکی در تهران در سال ۱۴۰۲ تصمیم گرفت یک خط تزریق پلاستیک مستعمل از آلمان وارد کند. ارزش CIF کالا حدود ۸۵۰ هزار یورو بود. بدون معافیت، حقوق ورودی قابل توجهی به آن تعلق می گرفت.
این شرکت مجوز واردات مستعمل را از وزارت صنعت گرفت، بازرسی SGS را در هامبورگ قبل از بارگیری انجام داد، و اظهارنامه را با ذکر صریح معافیت تنظیم کرد. اما در گمرک به یک مانع برخورد: جواز بهره برداری شرکت برای ظرفیت تولیدی قدیمی صادر شده بود و ظرفیت جدید با خط تزریق پلاستیک جدید در آن درج نشده بود.
گمرک معافیت را به طور کامل اعمال نکرد. شرکت مجبور شد ابتدا جواز را اصمال نکرد. شرکت مجبور شد ابتدا جواز را اصلاح کند و ظد. این فرآیند دو ماه طول کشید و هزینه نگهداری کالا در انبار گمرک را به آن اضافه کرد.
درس اصلی این مثال: به روز بودن و تطابق دقیق جواز بهره برداری با نوع ماشین آلاتی که وارد می کنید، به همان اندازه خود قانون اهمیت دارد.
محدودیت ها و تعهدات پس از ترخیص
معافیت گمرکی رایگان نیست؛ در ازای آن تعهداتی به دوش می کشید:
-الزام نصب در محل مجوز:
ماشین آلات باید در همان واحد تولیدی که مجوز برای آن صادر شده نصب و راه اندازی شوند. انتقال به کارخانه دیگر یا استفاده در محلی غیر از آنچه در مجوز درج شده، تخلف محسوب می شود.
-ممنوعیت نقل و انتقال در مدت معین:
برخی مجوزها شرط عدم فروش یا جابجایی برای مدت ۳ تا ۵ سال دارند. پیش از هر تصمیمی درباره فروش یا انتقال دستگاه، این بند را در مجوز بررسی کنید.
-امکان بازرسی گمرک:
گمرک این حق را دارد که در دوره پس از ترخیص بازرسی کند که ماشین آلات واقعا در محل و برای همان هدف مورد استفاده قرار می گیرند.
چالش های رایج در عمل
-اختلاف در ارزش گمرکی:
برای ماشین آلاتی که قیمت بازاری مشخصی ندارند، گمرک ممکن است ارزش اظهاری را زیر سوال ببرد. ارزیابی مستقل از شرکت های معتبر بین المللی قبل از خرید، مستند محکمی در برابر این اختلاف فراهم می کند.
-انتخاب اشتباه کد HS:
خطوط تولید ترکیبی که شامل ماشین آلات با کدهای HS مختلف هستند، گاهی به اشتباه با یک کد واحد اظهار می شوند. این می تواند شرایط معافیت را تغییر دهد. برای خطوط پیچیده، پیش از اظهار با واحد فنی گمرکی گمرک مشورت کنید.
-عدم همکاری فروشنده برای بازرسی:
گاهی فروشنده اروپایلایل محدودیت های صادراتی کشور خود یا صرفا به دلیل بی توجهی، همکاری لازم را نمی کند. این موضوع باید در قرارداد خرید با جریمه مالی پیش بینی شود.
توصیه های کاربردی پیش از شروع
قبل از امضای قرارداد خرید در خارج، حتما مشاوره با یک گمرکدار یا وکیل متخصص گمرکی را جدی بگیرید. هزینه این مشاوره در مقابل ریسک از دست دادن معافیت یا گیر کردن کالا در گمرک، کاملا توجیه پذیر است.
مستندات فنی کامل دستگاه شامل Datasheet، Manual، و سوابق سرویس و تعمیر را حتما از فروشنده دریافت کنید. این مدارک در بازرسی پیش از حمل، در اظهار گمرکی، و در صورت بروز اختلاف ارزشی به کارتان می آیند.
جمع بندی
معافیت گمرکی بند غ یک فرصت واقعی برای کاهش هزینه تامین ماشین آلات تولیدی است. مسیر آن از اخذ مجوز واردات مستعمل از وزارتخانه شروع می شود، از بازرسی پیش از حمل می گذرد، و با اظهار صحیح در گمرک به پایان می رسد. اما جزئیات اداری، به خصوص به روز بودن جواز بهره برداری و تطابق دقیق مشخصات کالا با مجوز، همان جایی است که اکثر پرونده ها در آن دچار مشکل می شوند. آمادگی اداری قبل از شروع فرآیند خرید، بهترین بیمه در برابر این مشکلات است.
